ILMADA KA DAMBAYSA DHOOLLA-CADDAYNTA

Waxaa jira dhoolla-caddayn qofka wajigiisa ka muuqata, balse aan ka warramayn waxa qalbigiisa ka socda.

Waxaad aragtaa isaga oo dadka salaamaya. Waxaad maqashaa qosolkiisa. Waxaad la sheekaysataa, waxaadna u malaysaa inuu yahay qof aan waligiis murugo soo marin.

Laakiin waxaa laga yaabaa inuu saacad ka hor ooyay.

Waxaa laga yaabaa inuu habeenkii hore seexan waayay.

Waxaa laga yaabaa inuu maanta ka soo baxay guri ay ka jirto dhibaato aanu cidna u sheegin.

Waxaa laga yaabaa inuu qof tabayo, ama uu ka welwelsan yahay mustaqbal aanu hubin.

Haddana wuu dhoolla-caddeeyaa.

Ma aha mar walba inuu dadka khiyaanaynayo.

Mararka qaar wuxuu doonayaa inuu maalintiisa sii wato.

Mararka qaar wuxuu ilaalinayaa waxyaabo gaar u ah.

Mararka qaarna wuxuu rabaa inuu hal daqiiqo ka nasto murugada uu gudaha ku sido.

Qofka dhoolla-caddaynaya mar walba ma aha qof faraxsan.

Laakiin sidoo kale ma aha in dhoolla-caddayn kasta loo arko murugo qarsoon.

Dadka waxaa ku wada jiri kara farxad iyo xanuun.

Qofku wuxuu qosli karaa isagoo weli ka murugaysan wax dhacay.

Wuxuu ku farxi karaa guusha saaxiibkiis, isagoo isla waqtigaas la tacaalaya dhibaato isaga u gaar ah.

Qalbiga bini'aadamku wuxuu qaadi karaa dareenno badan oo isku mar jira.

Taasi waa sababta aanay hal dhoolla-caddayn u sheegi karin sheekada qofka oo dhan.

SUBAXDII UU ILMADA MASAXAY

Bal qiyaas qof subax hore soo toosay.

Wuxuu eegay saacadda, wuxuuna ogaaday inuu shaqada ka daahayo haddii aanu degdegin.

Laakiin ka hor intuusan sariirta ka kicin, wuxuu xusuustay arrin culus oo maalmo badan maskaxdiisa ku jirtay.

Waxaa laga yaabaa inay tahay war caafimaad oo qoyska ku saabsan.

Waxaa laga yaabaa inay tahay deyn uu ka welwelsan yahay.

Waxaa laga yaabaa inay tahay xiriir burburay.

Wuxuu sariirta ku fadhiistay dhowr daqiiqo.

Ilmo ayaa ka timid.

Ma jirin qof arkayay.

Ma jirin qof weydiinayay sababta uu u ooyayo.

Markii uu xoogaa deggay, wejiga ayuu dhaqay. Dharkiisii ayuu xirtay. Guriga ayuu ka baxay.

Markii uu shaqada tagay, qof ayaa ku yiri:

“Subax wanaagsan!”

Isaguna wuu dhoolla-caddeeyay.

“Subax wanaagsan.”

Qofkii salaamay ma ogeyn waxa dhacay.

Mana ahayn inuu ogaado.

Laakiin waxaa jirta cashar ku jira dhacdadan yar.

Dadka aynu la kulanno maalin kasta waxay yeelan karaan culaysyo aan muuqan.

Qofka safka kula taagan.

Qofka kuu adeegaya.

Qofka miiska kaa soo horjeeda fadhiya.

Qofka aad telefoonka kula hadlayso.

Waxaa laga yaabaa inay maanta u tahay maalin aad u adag.

Sidaas darteed, hadalka wanaagsan iyo dulqaadku ma aha wax yar.

Mararka qaar waxay qofka u noqdaan nafis aanu filayn.

QOSOLKA AAN XANUUNKA TIRTIRIN

Waxaa jira dad marka ay murugaysan yihiin kaftama.

Waxay dadka kale ka qosliyaan sheekooyin.

Waxay isku dayaan inay jawiga fududeeyaan.

Qaar waxay sidaas u sameeyaan sababtoo ah qosolku wuxuu u yahay hab ay culayska ku yareeyaan.

Qaarna waxay ka baqaan in haddii ay hadalka dhab ka dhigaan, ilmadu ka timaaddo.

Waxaa laga yaabaa inaad taqaan qof marka la weydiiyo xaaladdiisa ku jawaaba kaftan.

Waxaad ku tiraahdaa:

“Sidee tahay?”

Wuxuu ku jawaabaa:

“Nolosha ayaan la heshiin la'ahay, laakiin weli waan isku dayayaa!”

Dadku way qoslaan.

Isaguna wuu qoslaa.

Laakiin waxaa laga yaabaa in qayb ka mid ah hadalkiisa ay run tahay.

Mararka qaar kaftanku wuxuu qariyaa codsi aan si toos ah loo sheegin.

Hase yeeshee, qof kasta oo kaftama ma aha inuu murugo qarinayo.

Waxaa muhiim ah inaan dadka ku khasbin fasiraad aynaan hubin.

Haddii aad qof ka welwelsan tahay, waxaad si deggan u weydiin kartaa:

“Waxaan dareemay inaad maalmahan wax badan ku mashquulsan tahay. Ma fiican tahay?”

Haddii uu yiraahdo wuu fiican yahay, ixtiraam jawaabtiisa.

Haddii uu doonayo inuu hadlo, dhegayso.

Naxariistu mar walba ma aha inaad ogaato sirta qofka.

Mararka qaar waa inaad u muujiso inuu leeyahay doorasho uu ku hadlo ama ku aamuso.

SAWIRKII QURUXDA BADNAA

Waxaa laga yaabaa inaad baraha bulshada ku aragto sawir qof dhoolla-caddaynaya.

Wuxuu xiran yahay dhar qurux badan.

Wuxuu joogaa meel wanaagsan.

Qoraalka sawirka hoostiisa ku yaalla wuxuu ka hadlayaa farxad iyo mahadnaq.

Waxaad is tiraahdaa:

“Noloshiisu way qurux badan tahay.”

Waxaa laga yaabaa inay sidaas tahay.

Laakiin sawirku ma muujiyo habeen kasta.

Ma muujiyo muran kasta.

Ma muujiyo walwalka dhaqaale.

Ma muujiyo murugada qofka ku soo noqota marka uu keligiis yahay.

Baraha bulshada waxay inta badan soo bandhigaan daqiiqado la doortay, ee ma aha nolol dhan.

Sidaas darteed, ha ku cabbirin noloshaada gudaha ah muuqaalka dibadda ee qof kale.

Adigu waxaad taqaannaa dhibaatooyinkaaga.

Laakiin qofka kale waxaad ka aragtaa qayb yar oo uu doortay inuu soo bandhigo.

Isbarbardhiggaas ma aha mid caddaalad ah.

Waxaa laga yaabaa inaad u malayso in dadka kale ay dhammaantood faraxsan yihiin, adiguna keliya aad dhibaataysan tahay.

Laakiin qof kasta wuxuu leeyahay waxyaabo u gaar ah oo aanu dadka oo dhan la wadaagin.

Taasi ma aha sabab aad ku yaraysato farxadda dadka kale.

Waa sabab aad ugu naxariisato naftaada.

Noloshaadu ma aha inay u ekaato sawirka qof kale si ay qiimo u yeelato.

ILMADA AAN CIDINA ARKIN

Waxaa jira ilmo aan cod lahayn.

Waxay timaaddaa marka qofku xusuusto wax uu muddo isku dayayay inuu ka gudbo.

Waxay timaaddaa marka uu maqlo hees ku xusuusisa qof uu tabayo.

Waxay timaaddaa marka uu arko meel uu mar farxad ku soo maray.

Waxay timaaddaa marka uu helo war wanaagsan, balse aanu haysan qofkii uu jeclaan lahaa inuu la wadaago.

Ilmadu mar walba kama timaaddo murugo keliya.

Mararka qaar waxay ka timaaddaa farxad.

Mararka qaar nafis.

Mararka qaar daal.

Mararka qaar dareenno badan oo isku darsamay.

Qofka ooyaya ma aha inuu noqdo qof daciif ah.

Oohintu waa mid ka mid ah siyaabaha dareenka bini'aadamku isu muujiyo.

Laakiin sidoo kale ma aha in qof kasta lagu khasbo inuu ooyo si loo rumaysto xanuunkiisa.

Dadka qaar way ooyaan.

Qaar way aamusaaan.

Qaar waxay raadiyaan qof ay la hadlaan.

Qaarna waxay u baahan yihiin waqti ay ku fahmaan waxa ay dareemayaan.

Midkoodna kaligiis ma qeexayo xoogga ama daciifnimada qofka.

Waxa muhiimka ahi waa in qofku helo hab caafimaad qaba oo uu dareenkiisa ula tacaalo.

MARKA AAD KA BAQDO IN LAGU ARKO ADIGOO MURUGAYSAN

Waxaa jira dad ka xishooda in la arko iyaga oo ooyaya.

Waxay ku korayeen hadallo ay ka mid yihiin:

“Adkayso.”

“Ha ooyin.”

“Dadka ha tusin daciifnimadaada.”

Waxaa laga yaabaa in hadalladaas looga jeeday dhiirrigelin.

Laakiin qofka qaar waxay baraan inuu dareenkiisa qariyo xitaa marka uu caawimaad u baahan yahay.

Wuxuu bilaabaa inuu u maleeyo in murugadu tahay wax ceeb ah.

In ilmadu tahay guuldarro.

In caawimaad weydiisashadu tahay calaamad tabar darro.

Laakiin adkaysigu ma aha inaad mar walba aamusto.

Adkaysigu wuxuu sidoo kale noqon karaa inaad qirato in arrin kugu adkaatay.

Inaad qof ku kalsoon tahay la hadasho.

Inaad nasato marka aad daalan tahay.

Inaad raadsato taageero marka culaysku bato.

Qofka xooggan ma aha qof aan waligiis ooyin.

Waa qof baranaya sida uu naftiisa u daryeeli karo, xitaa marka noloshu ku adkaato.

QOFKII YIRI “WAXBA MA AHA”

Waxaa laga yaabaa inaad qof u sheegtay wax ku dhaawacay.

Waxaad isku dayday inaad sharaxdo sida aad dareentay.

Laakiin wuxuu ku yiri:

“Waxba ma aha.”

Ama:

“Arrintaas maxaad uga murugoonaysaa?”

Waxaa laga yaabaa inuu doonayay inuu ku dejiyo.

Laakiin hadalkaasi wuxuu kugu reebi karaa dareen ah inaan lagu fahmin.

Mararka qaar qofka murugaysan uma baahna in dhibaatadiisa la yareeyo.

Wuxuu u baahan yahay in la aqbalo in wax ku xanuujiyeen.

Waxaa ka wanaagsan inaad tiraahdo:

“Waan arkaa in arrintani kugu adkayd.”

Ama:

“Ma rabtaa inaad ii sheegto waxa dhacay?”

Ama:

“Ma garanayo waxa aan ku dhaho, laakiin waan ku dhegaysan karaa.”

Erayadaasi ma xallinayaan wax kasta.

Laakiin waxay abuuri karaan meel uu qofku si ammaan ah ugu hadlo.

Dhegaystuhu ma aha inuu mar walba la raaco qofka murugaysan.

Wuxuu si xushmad leh uga duwanaan karaa aragtidiisa.

Laakiin wuxuu marka hore aqoonsan karaa in dareenka qofkaasi yahay mid dhab ah.

QOFKA DADKA OO DHAN U FARXAD GELIYA

Waxaa laga yaabaa inaad tahay qof mar walba isku dayaya inuu dadka kale farxad geliyo.

Marka qof murugaysan yahay, waad la hadashaa.

Marka saaxiibkaa dhibaato qabo, waad dhegaysataa.

Marka qoyskaagu culays ku jiro, waxaad isku daydaa inaad wax ka qabato.

Laakiin mararka qaar waxaad illowdaa inaad naftaada weydiiso waxa ay u baahan tahay.

Waxaad noqotaa qof dadka kale u diyaarsan, balse aan naftiisa waqti siin.

Waxaad u malaynaysaa in haddii aad nasato, dadka kale ay kaa niyad jabi doonaan.

Laakiin daryeelka dadka kale iyo daryeelka naftaadu ma aha laba wax oo iska soo horjeeda.

Waxaad noqon kartaa qof naxariis badan, adigoo weli leh xuduudo.

Waxaad dadka caawin kartaa, adigoo mararka qaar oranaya:

“Maanta waan daalanahay.”

Waxaad qof dhegaysan kartaa, adigoo sidoo kale raadsanaya qof ku dhegaysta.

Qofka dadka kale farxad geliya isaguna wuxuu mudan yahay farxad.

Ma aha inuu farxadda dadka oo dhan ka hormariyo caafimaadkiisa iyo nabaddiisa.

DHOO LLA-CADDAYNTA AAN BEEN AHAYN

Waxaa muhiim ah in la fahmo arrin kale.

Qofka murugaysan ee dhoolla-caddeeya mar walba ma qarinayo dareenkiisa.

Waxaa laga yaabaa inuu isla waqtigaas dareemayo farxad dhab ah.

Waxaa laga yaabaa inuu murugo ka qabo qof uu waayay, haddana uu ku farxo ilmaha yar ee qosolkiisa maqlay.

Waxaa laga yaabaa inuu dhibaato dhaqaale ku jiro, haddana uu ku farxo saaxiibkiis oo guul gaaray.

Waxaa laga yaabaa inuu walwal qabo, haddana uu ku raaxaysto galab uu qoyskiisa la qaatay.

Dareennadu mar walba ma yimaadaan mid mid.

Murugo iyo farxad way wada jiri karaan.

Rajada iyo cabsidu way wada jiri karaan.

Qofku wuu daali karaa, haddana wuu jeclaan karaa noloshiisa.

Sidaas darteed, ha u arkin dhoolla-caddaynta qofka murugaysan inay tahay wax aan dhab ahayn.

Waxaa laga yaabaa inay tahay daqiiqad farxad oo dhab ah oo ka dhex iftiintay waqti adag.

Qofku xaq ayuu u leeyahay inuu farxo, xitaa marka uusan weli ka gudbin dhammaan dhibaatooyinkiisa.

MARKA AAD U BAAHAN TAHAY IN LAGU ARKO

Waxaa jira farqi u dhexeeya in dadka lagu arko iyo in si dhab ah lagu fahmo.

Waxaa laga yaabaa in dad badan ay ku arkaan maalin kasta.

Waxay yaqaannaan magacaaga.

Waxay garanayaan shaqadaada.

Waxay la socdaan waxyaabaha aad soo bandhigto.

Laakiin waxaa laga yaabaa inaanay garanayn waxa aad ka baqayso.

Waxa aad tabayso.

Waxa aad muddo dheer isku dayaysay inaad ka gudubto.

Ma aha in qof kasta uu arrimahaas ogaado.

Laakiin qalbigu wuxuu mararka qaar u baahan yahay xiriir ka qoto dheer salaanta iyo kaftanka.

Qof aad ku kalsoon tahay.

Qof aan murugadaada u beddelin sheeko uu dadka kale uga warramo.

Qof aan kugu xukumin maalinta aad daalan tahay.

Qof ku xusuusiya inaad tahay bini'aadam mudan ixtiraam, xitaa marka aad waxba ku faraxsanayn.

Haddii aad qofkaas haysato, qadari.

Haddii aadan weli helin, ha u qaadan in aanay jirin dad ku fahmi kara.

Xiriirrada wanaagsan mararka qaar waxay u baahan yihiin waqti, kalsooni iyo inaad si tartiib ah u barato cidda aad qalbigaaga u furayso.

MAALINTA AAD TIRAAHDO “MA FIICNI”

Waxaa laga yaabaa inay timaaddo maalin aad ka daasho jawaabta caadiga ah.

Qof ayaa ku weydiiya:

“Sidee tahay?”

Waxaad rabtaa inaad tiraahdo:

“Waan fiicanahay.”

Laakiin markan waxaad doorataa inaad runta sheegto.

“Runtii maalmahan way igu adag yihiin.”

Waxaa laga yaabaa in codkaagu yara gariiro.

Waxaa laga yaabaa inaadan garanayn halka aad hadalka ka bilaabi lahayd.

Waxaa laga yaabaa inaad ka baqdo jawaabta.

Laakiin haddii qofkaasi si wanaagsan kuu dhegaysto, waxaad dareemi kartaa in culays yar kaa degay.

Ma aha in dhibaatadii dhammaatay.

Ma aha in dhammaan su'aalihii jawaab heleen.

Laakiin waxaad joojisay inaad wax kasta keligaaga ku haysato.

Mararka qaar bogsashadu waxay ka bilaabataa jumlad aad muddo ka baqaysay inaad tiraahdo.

“Ma fiicni.”

Jumladdaasi ma aha guuldarro.

Waa run.

Runtaasna waxay noqon kartaa albaab loo maro gargaar iyo isfaham.

Haddii murugadaadu muddo dheer socoto ama ay saameyso hurdadaada, shaqadaada iyo nolol maalmeedkaaga, la hadalka xirfadle caafimaad wuxuu noqon karaa tallaabo muhiim ah.

Naftaada inaad daryeesho ma aha wax aad ka xishooto.

ERAY QALBIGA KU HARAYA

Akhriste,

Haddii aad maanta dhoolla-caddaysay adigoo qalbigaaga culays ku haya, ha ku eedayn naftaada inaad dadka khiyaanaysay.

Waxaa laga yaabaa inaad isku dayaysay inaad maalintaada sii wadato.

Waxaa laga yaabaa inaad dooratay inaad arrimahaaga gaarka ah ilaaliso.

Waxaa laga yaabaa inaad heshay daqiiqad yar oo farxad ah, inkastoo murugo weli jirto.

Laakiin ha ka dhigin dhoolla-caddayntaada meel aad ku qarisid baahi kasta oo aad qabto.

Haddii aad u baahan tahay nasasho, naso.

Haddii aad u baahan tahay inaad ooydo, ha u arkin ilmada ceeb.

Haddii aad u baahan tahay inaad hadasho, raadi qof aad ku kalsoon tahay.

Haddii aad aragto qof mar walba dadka ka qosliya, xusuusnow inuu isaguna yahay bini'aadam leh dareenno u gaar ah.

Ha ku xukumin qosolkiisa.

Ha ku khasbin inuu murugaysan yahay.

Laakiin u muuji naxariis.

Waxaa laga yaabaa in hadalkaaga wanaagsan uu ku soo beegmo maalin uu aad ugu baahnaa.

Waxaa laga yaabaa in su'aal yar oo aad weydiiso ay u noqoto fursad uu ku sheego wax uu muddo qarinayay.

Waxaa laga yaabaa in qofka aad maanta salaantay uu habeenkii hore ilmo badan daadiyay.

Ma ogid.

Sidaas darteed, dadka ula dhaqan si xushmad leh.

Qof walba ma kuu sheegi doono waxa uu soo maray.

Qof walba ma ku tusin doono dhaawaciisa.

Qof walba ma kuu sheegi doono sababta uu mararka qaar u aamuso.

Laakiin qof kasta wuxuu mudan yahay in aan lagu degdegin xukun.

Waxaa jira dhoolla-caddayn ka timaadda farxad.

Waxaa jira dhoolla-caddayn ka timaadda adkaysi.

Waxaa jira dhoolla-caddayn qofku ku muujiyo inuu weli isku dayayo inuu nolosha la socdo.

Dhammaantood waxay yeelan karaan macne u gaar ah.

Ha u malayn in qof kasta oo dhoolla-caddaynaya uu ka madhan yahay murugo. Mararka qaar wajigu wuxuu dadka tusaa degganaansho, halka qalbigu weli raadinayo meel uu ku nasto.

Laakiin sidoo kale xusuusnow:

Murugadaadu ma aha aqoonsigaaga oo dhan.

Waxaad tahay qof ka weyn wixii ku dhaawacay.

Waxaad weli leedahay awood aad ku dareento farxad, ku dhisto xiriir wanaagsan, kuna hesho maalmo ka fudud kuwa maanta.

Waxaa laga yaabaa in ilmada aad maanta qarinayso ay mar uun noqoto xusuus aad dib u eegto adigoo naftaada u naxariisanaya.

Waxaa laga yaabaa inaad markaas garato inta aad soo martay.

Iyo inta aad u baahnayd in laguu naxariisto.

**Dhoolla-caddaynta ugu quruxda badan ma aha midda dadka ka dhaadhicisa inaad mar walba fiican tahay. Waa midda aad si xor ah u muujin karto, adigoo og in marka aad murugaysan tahayna aad weli mudan tahay jacayl iyo daryeel.